Historia VM

Za cnotę wojenną – największe oznaczenie wojskowe

Ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski ustanowił order Virtuti Militari w 1792 roku, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja, wobec groźby interwencji wojsk carycy Katarzyny. W raporcie pisanym do króla po zwycięskiej bitwie pod Zieleńcami w dniu 18 czerwca 1792, dowodzący nią książę Józef Poniatowski zażądał szybkiego wprowadzenia nowego orderu wojennego. Król zareagował natychmiast, ponieważ już od jakiegoś czasu nosił się z zamiarem ustanowienia takiego odznaczenia. Pierwsze nadania miały miejsce 22 czerwca 1792, a wręczenie medali nastąpiło 25 czerwca 1792 w Ostrogu na Wołyniu, gdzie znajdował się obóz wojsk Rzeczypospolitej. Udekorowano nimi 15 oficerów i żołnierzy biorących udział w bitwie pod Zieleńcami, którzy, po ustanowieniu statutu, mieli stworzyć pierwszy skład kapituły orderu.

Miał on wtedy dwie klasy:

* złotą – dla generałów i oficerów;
* srebrną – dla podoficerów i szeregowych.

Prawdopodobnie na przełomie sierpnia i września 1792, gdy do Warszawy powrócił ks. Józef Poniatowski, ustanowiono statut orderu, jednocześnie zmieniono jego kształt na formę krzyża (forma ta z pewnymi zmianami utrzymała się do dziś). Statut orderu został opracowany na podstawie statutu austriackiego Orderu Wojskowego Marii Teresy. Order miał dzielić się na pięć klas:

I klasa – Krzyż Wielki z Gwiazdą,
II klasa – Krzyż Komandorski,
III klasa – Krzyż Kawalerski,
IV klasa – Medal Złoty,
V klasa – Medal Srebrny.

Podział na klasy zachował się do dziś. W myśl statutu order miał być nadawany przez kapitułę orderu, w której skład mieli wejść kawalerowie tego orderu w kolejności ich nadania. Pierwszy jej skład mieli stanowić odznaczeni po bitwie pod Zieleńcami.

W 1806 generał lejtnant ks. Józef Poniatowski rozpoczął starania o przywrócenie w oddziałach polskich walczących w wojskach napoleońskich polskiego orderu wojennego. Miano go rozpocząć nadawać za udział w kampaniach włoskiej, francuskiej i polskiej w latach 1806–1807, lecz dopiero 26 grudnia 1806 dekret króla saskiego i księcia warszawskiego Fryderyka Augusta otworzył drogę do jego nadawania. Wówczas to ostatecznie ustalił się obowiązujący do dziś podział orderu:

I klasa – Krzyż Wielki (z gwiazdą),
II klasa – Krzyż Komandorski,
III klasa – Krzyż Kawalerski,
IV klasa – Krzyż Złoty,
V klasa – Krzyż Srebrny.

W myśl statutu order otrzymał nazwę „Order Wojskowy Księstwa Warszawskiego”. Statut początkowo określał, że ordery wyższych klas otrzymywali automatycznie oficerowie w zależności od rangi. I tak Krzyż Komandorski (II klasa) otrzymywał generał dywizji, Krzyż Kawalerski (III klasa) – generał brygady, pułkownik i major. Poszczególni dowódcy mogli przyznawać określone ordery swoim oficerom i żołnierzom – były to krzyże III, IV i V klasy. I tak dowódcy otrzymali: dowódcy Legii – 6 Krzyży Kawalerskich, 3 Krzyże Złote, pułku piechoty – 4 Krzyże Kawalerskie, 4 Krzyże Złote, 6 Krzyży Srebrnych, dowódca batalionu artylerii – 2 Krzyże Kawalerskie, 2 Krzyże Złote, 3 Krzyże Srebrne. Ponadto minister wojny Księstwa Warszawskiego miał w dyspozycji 6 Krzyży Kawalerskich i 6 Krzyży Złotych.

Również Fryderyk August jako książę warszawski mógł nadawać order bez żadnych ograniczeń. Po pierwszym okresie nadawania orderu ten sposób nadawania orderów niejako automatycznie został zmieniony i od rozkazu z 22 lutego 1808 ministra wojny Księstwa Warszawskiego, ks. Józefa Poniatowskiego, zaczęto go nadawać za konkretne jednostkowe czyny bohaterskie na polu walki. 10 października 1812 został wydany w sprawie orderu ostatni dekret, w myśl którego każdy podoficer i szeregowy odznaczony Krzyżem Złotym lub Srebrnym miał prawo pobierać roczną pensję, do czasu awansu na oficera, lub w przypadku zwolnienia ze służby wojskowej – dożywotnio.

W okresie Księstwa Warszawskiego wykształcił się również sposób nadawania i wręczania orderu jako szczególnej uroczystości odbywającej się przed frontem jednostki, w której służy odznaczony żołnierz.

W sumie w okresie Księstwa Warszawskiego nadano łącznie 2569 orderów Virtuti Militari, w tym:

* I klasy – Krzyż Wielki – 2,
* II klasy – Krzyż Komandorski – 10,
* III klasy – Krzyż Kawalerski – 504,
* IV klasy – Krzyż Złoty – 23,
* V klasy – Krzyż Srebrny – 1130.
Pierwsza kobieta oficer Joanna Żubr, sierż. piechoty z 4. kompanii 2. batalionu 2. Pułku Piechoty Legionów, była pierwszą kobietą, która została odznaczona orderem Virtuti Militari. Otrzymała ona odznaczenie V klasy – Medal Srebrny za udział w szturmie Zamościa w dniach 19–20 maja 1809.

Po utworzeniu Królestwa Polskiego na mocy Konstytucji Królestwa Polskiego order przy zachowaniu statutu otrzymał nazwę Order Wojskowy Polski. W myśl jego statutu nadawano ten order uczestnikom kampanii 1812, 1813 i 1814. Wnioski w sprawie orderów rozpatrywała specjalna Komisja Rządowa Wojny. Na mocy dekretu z 5 czerwca 1817 utrzymano przywilej dożywotniej pensji dla podoficerów i szeregowych a dodatkowo oficer odznaczony tym medalem nabywał prawo do uzyskania szlachectwa. W sumie nadano 1213 orderów, a proces nadawania zakończono około roku 1820.

Po wybuchu powstania listopadowego wznowiono nadawanie orderu, który otrzymał uchwałą Sejmu z 19 lutego 1831 nazwę Order Virtuti Militari. Pierwsze nadanie orderu nastąpiło 3 marca 1831, a ostatnie najprawdopodobniej w październiku 1831, bo ostatni naczelny dowódca powstania listopadowego gen. dyw. Maciej Rybiński nadawał ordery na emigracji już po upadku powstania. Po klęsce powstania car Rosji Mikołaj I zniósł order, ustanawiając 31 grudnia 1831 Polski Znak Honorowy, którego odznaka była kopią Orderu Virtuti Militari, lecz nie było to odznaczenie w rozumieniu orderu wojennego, a już na pewno nie polskie.

W okresie powstania listopadowego uhonorowano ogółem 3863 osoby, w tym:

* II klasy – Krzyżem Komandorskim – 1
* III klasy – Krzyżem Kawalerskim – 105
* IV klasy – Krzyżem Złotym – 1794
* V klasy – Krzyżem Srebrnym – 1963

Jedyny Krzyż Komandorski otrzymał gen. dyw. Jan Skrzynecki za bitwę pod Wawrem i Dębem Wielkim. Uhonorowano także trzy kobiety Krzyżami Srebrnymi (V klasy): Józefę Kluczycką – st. felczerkę 10. Pułku Piechoty Liniowej, Józefę Daniel z Mazurkiewiczów Rostkowską – st. asystenta chirurga z 10. Pułku Piechoty Liniowej oraz Bronisławę Czarnowską – kadeta z 1. Pułku Jazdy Augustowskiej. Order otrzymał także m.in. syn Napoleona I i Walewskiej – Aleksander Colonna-Walewski.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918, Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z 1 sierpnia 1919 wskrzesił order ustanowiony w 1792 przez króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego, nadając mu nazwę Orderu Wojskowego Virtuti Militari. Zgodnie z ustawą przywrócone zostało dawne znaczenie orderu jako nagrody […] czynów wybitnego męstwa i odwagi, dokonanych w boju i połączonych z poświęceniem się dla dobra Ojczyzny[…]. Restytuowany order zachował dawny, wprowadzony w okresie Księstwa Warszawskiego, podział na pięć klas oraz ich nazwy. W ustawie określono podstawowe parametry orderu, zasady jego noszenia, kwalifikacje czynów, za które żołnierze mogli otrzymać poszczególne klasy orderu oraz prawa i przywileje odznaczonych.

I tak w ustawie ustalono, że żołnierz mógł otrzymać order poszczególnej klasy za następujące czyny:

* Krzyż Wielki z Gwiazdą – I klasy – wódz za zwycięstwo w walnej bitwie, zakończonej zupełną porażką nieprzyjaciela lub za bohaterską obronę, która rozstrzygnęła o losach operacji strategicznych;
* Krzyż Komandorski – II klasy – dowódca za zwycięstwo taktyczne lub mężną i skuteczną obronę trudnej pozycji;
* Krzyż Kawalerski – III klasy – oficer, podoficer lub szeregowy, posiadający już Krzyż Złoty (IV klasy) za umiejętne kierowanie oddziałem, połączone z czynem wybitnego męstwa i z narażeniem życia;
* Krzyż Złoty – IV klasy – oficer, za umiejętne dowodzenie oddziałem, połączone z osobistym czynem wybitnego męstwa i z narażeniem życia lub podoficer względnie szeregowy, posiadający już Krzyż Srebrny (V klasy) za czyn wybitnego męstwa, połączony z narażeniem życia;
* Krzyż Srebrny – V klasy – oficer, podoficer lub szeregowy za czyn wybitnego męstwa, połączony z narażeniem życia.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej postanowił m.in., że każdy kawaler orderu (bez względu na klasę i inne pobory otrzymywane z tytułu wykonywanej pracy) będzie otrzymywał dożywotnio roczną pensję orderową w wysokości 300 zł. Ponadto przyznano im przywilej pierwszeństwa przy przydziale ziemi, przy obejmowaniu posad rządowych, przy przyjmowaniu do zakładów dla inwalidów oraz uzyskiwaniu dla dzieci miejsc stypendialnych w rządowych placówkach oświatowych i zakładach wychowawczych. Kawalerowie orderu Virtuti Militari mieli także prawo do honorów ze strony wojskowych równych stopniem, a nie posiadających orderu. Podoficerowie i szeregowi odznaczeni tym Krzyżem mieli prawo awansowania na stopień oficerski, o ile posiadali odpowiednie kwalifikacje. Awansowani na tych warunkach podoficerowie i szeregowi zachowywali wszystkie prawa oficerów służby czynnej. Jednakże byli zobowiązani w ciągu roku po zakończeniu wojny złożyć stosowny egzamin na stopień oficera rezerwy.

Wszyscy odznaczeni Orderem Virtuti Militari tworzyli zgodnie z ustawą braterski zespół pod nazwą Zgromadzenie Kawalerów Orderu Virtuti Militari z Kanclerzem Orderu i Kapitułą na czele. Kapitułę tworzyło dwunastu najstarszych kolejnością kawalerów czterech klas starszych (po trzech z każdej klasy). Przewodniczącym Kapituły z tytułem Kanclerza mógł być najstarszy klasą i kolejnością kawaler orderu (był nim marszałek Józef Piłsudski, jako jedyny Polak odznaczony Krzyżem Wielkim z Gwiazdą). Decyzja o nadaniu orderu od 1920 należała do Naczelnika Państwa, przy czym I, II i III klasę nadawał on na wniosek Kapituły, a klasę IV i V – na wniosek dowództwa dywizji (samodzielnych jednostek szczebla taktycznego). Ustawa z 1919 ustanowiła Święto Orderu na dzień 3 maja.

13.

25 marca 1933 Sejm RP uchwalił nową ustawę o Orderze Virtuti Militari, którą ogłoszono 8 maja tegoż roku. Ustawa przeniosła Święto Orderu na 11 listopada oraz zmieniła jego nazwę na Order Wojenny Virtuti Militari (a nie jak dotychczas: „Wojskowy”). Wprowadzone zostały zmiany w wyglądzie odznak orderowych, precyzyjniej określono warunki przyznawania poszczególnych klas orderu, uzależnione od funkcji odznaczonego i kwalifikacji czynu. I tak poszczególne klasy orderu mogły być przyznawane w następujący sposób:

* Krzyż Wielki – I klasa – mógł otrzymać naczelny wódz za zwycięską wojnę, wyjątkowo już po jej zwycięskim zakończeniu dowódca armii lub wyższy dowódca za całokształt pracy wojennej przy wykazaniu się wybitnymi wynikami w poszczególnych kampaniach;
* Krzyż Komandorski – II klasa – mógł otrzymać dowódca armii albo wyższy dowódca, wyjątkowo dowódca grupy, dywizji lub równorzędny, za śmiałe i pełne inicjatywy prowadzenie operacji wojennej, mając duże znaczenie dla przebiegu wojny jak również oficerowi, który przyczynił się wybitnie do rozstrzygającego zwycięstwa;
* Krzyż Kawalerski – III klasa – mógł być nadany dowódcy oddziału do dowódcy armii włącznie za nadzwyczajne czyny bojowe lub wybitną inicjatywę, połączoną z umiejętnym i skutecznym dowodzeniem, a wyjątkowo mógł być przyznany oficerowi sztabu za współpracę z dowódcą, jeżeli ta współpraca przyczyniła się do rozstrzygającego zwycięstwa w bitwie;
* Krzyż Złoty – IV klasa – mógł być nadany żołnierzowi, który posiadał już Krzyż Srebrny (w wyjątkowych przypadkach ten warunek mógł być pominięty) za umiejętne i skuteczne dowodzenie oddziałem do dywizji włącznie lub za wybitną inicjatywę, zapewniającą duży sukces bojowy;
* Krzyż Srebrny – V klasa – mógł być nadany dowódcy za śmiały i pełen inicjatywy czyn bojowy połączony ze skutecznym i umiejętnym dowodzeniem, a także żołnierzowi, który swoim przykładem wpłynął na towarzyszy, doprowadzając ich do wybitnego czynu bojowego lub sam dał przykład niezwykłego męstwa. Krzyżem Srebrnym mogły być także odznaczane za niezwykłe męstwo osoby cywilne, oddziały, miasta i inne zbiorowości.

Prawo nadawania orderu w czasie wojny przysługiwało Wodzowi Naczelnemu, a po zawarciu pokoju byłemu Naczelnemu Wodzowi, przy czym I, II i III klasa miała być przyznana na wniosek Kapituły Orderu, a klasa IV i V na wniosek dowódców oddziałów. Kapitułę pod przewodnictwem Kanclerza, mieli tworzyć kawalerowie II, III, IV i V klasy w liczbie dwunastu (po trzech z każdej klasy), powoływani w czasie pokoju przez generalnego inspektora sił zbrojnych, a w czasie wojny przez Naczelnego Wodza. Do składu Kapituły wchodzili z urzędu także wszyscy kawalerowie I klasy. Kapituła Orderu miała być w 1/3 części odnawiana co dwa lata. Funkcję Kanclerza Orderu powierzono kawalerowi I lub II klasy Orderu, mianowanego w czasie wojny przez Naczelnego Wodza, a w czasie pokoju przez generalnego inspektora sił zbrojnych.

Kawalerowie Orderu – obywatele polscy – tworzyli, jak poprzednio, „braterski zespół” pod nazwą Zgromadzenie Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari. Przysługiwały im, bez względu na klasę, te same uprawnienia, jakie nadano w ustawie z 1919, z tym że podoficer odznaczony Krzyżem Złotym mógł być mianowany do stopnia podporucznika, a szeregowiec – tylko do stopnia sierżanta.

Nowa ustawa z 1933 rozszerzała ponadto zakres przywilejów. Kawalerowie Orderu Virtuti Militari otrzymali dodatkowo uprawnienia do 80% zniżki kolejowej oraz leczenia na koszt skarbu państwa, jeżeli choroba była skutkiem służby wojskowej w czasie wojny. Państwo polskie było zobowiązane również dostarczyć im pracy, zapewniającej godne utrzymanie, natomiast niezdolni do pracy i nie mający odpowiednich warunków materialnych otrzymywali zaopatrzenie jak dla osób szczególnie zasłużonych. Ponadto od 1933 roczna pensja orderowa w wysokości 300 zł była zwolniona od wszelkich podatków i nie mogła być zajęta sądownie.

Po utworzeniu we Francji Polskich Sił Zbrojnych rozkazem Naczelnego Wodza gen. dyw. Władysława Sikorskiego z 1940 ogłoszonym w Dzienniku Rozkazów nr 1 w styczniu 1941, przywrócono nadawanie Orderu Virtuti Militari z zachowaniem przepisów obowiązujących w ustawie z 25 marca 1933. Także sposób nadawania został zachowany, tzn. był nadawany przez Naczelnego Wodza. Po zakończeniu wojny na mocy dekretu Prezydenta RP z 11 czerwca 1945 ustalono, że Order Virtuti Militari klasy I, II i III będzie nadawał Prezydent RP na wniosek Kapituły Orderu, a klasy IV i V – na wniosek Naczelnego Wodza.

Orderem Virtuti Militari (V klasy) odznaczono także Warszawę (23 grudnia 1940). Polskie Towarzystwo Heraldyczne pozytywnie zaopiniowało umieszczenie odznaczenia w herbie Warszawy.

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 22 grudnia 1944 uznał Order Virtuti Militari za odznaczenie wojskowe w Polsce Ludowej. Należy tu dodać, że już 11 listopada 1943 gen. Zygmunt Berling (wówczas dowódca 1. Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR) wydał rozkaz, w którym uhonorował 16 żołnierzy 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki Krzyżami Srebrnymi (V klasy) Orderu Virtuti Militari za bohaterstwo wykazane w czasie bitwy pod Lenino. Krzyże Srebrne były nadawane do czasu wydania dekretu. W myśl dekretu order był nadawany przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej, a tylko order V klasy był nadawany przez Naczelnego Dowódcę WP. Dekret zachowywał postanowienia z ustawy z 1 sierpnia 1919 – zniósł jednak postanowienia o zgromadzeniu kawalerów orderu, ich kanclerza i kapituły oraz pensji.

Po 1947 wszelkie uprawienia do nadawania Orderu otrzymał Prezydent RP, a później Rada Państwa. Ustawa Sejmu z 17 lutego 1960 o orderach i odznaczeniach, zastępując dotychczasowe przepisy, nadała orderowi nazwę Order Virtuti Militari. Ustawa ta nie zawierała szczegółowych kryteriów nadawania orderu, określając jedynie, że jest on orderem wojennym, stanowiącym nagrodę za wybitne zasługi bojowe. W 1976 w proteście przeciw odznaczeniu przez władze PRL sowieckiego przywódcy Leonida Breżniewa orderem Virtuti Militari I klasy przedwojenni dowódcy wojskowi zorganizowali uroczystość złożenia na Jasnej Górze swoich orderów Virtuti Militari. W latach 1943–1989 nadano łącznie 5167 orderów, w tym:

* Krzyży Wielkich (I klasy) – 13,
* Krzyży Komandorskich (II klasy) – 18,
* Krzyży Kawalerskich (III klasy) – 57,
* Krzyży Złotych (IV klasy) – 227,
* Krzyży Srebrnych (V klasy) – 4852.

Krzyżem Wielkim (I klasy) zostali odznaczeni:

1. gen. armii Aleksiej Antonow (ZSRR),
2. marszałek ZSRR Leonid Breżniew,
3. marszałek Jugosławii Józef Broz-Tito,
4. gen. płk Nikołaj Bułganin (ZSRR),
5. marszałek ZSRR Andriej Greczko,
6. marszałek ZSRR Iwan Koniew,
7. marszałek Wielkiej Brytanii Bernard Montgomery,
8. marszałek ZSRR Konstanty Rokossowski,
9. marszałek Polski Michał Rola-Żymierski,
10. gen. armii Ludvik Svoboda (CSRS),
11. gen. broni Karol Świerczewski (pośmiertnie),
12. marszałek ZSRR Aleksander Wasilewski,
13. marszałek ZSRR Gieorgij Żukow.

Postanowieniem z 10 lipca 1990 prezydent RP Wojciech Jaruzelski uchylił uchwałę Rady Państwa PRL z 21 lipca 1974 w sprawie nadania Leonidowi Breżniewowi Krzyża Wielkiego Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Krzyżem Komandorskim (II klasy) zostali odznaczeni m.in.:

1. gen. dyw. Stanisław Popławski,
2. gen. dyw. Juliusz Karol Rómmel,
3. gen. dyw. Karol Świerczewski,
4. mjr Henryk Sucharski.

Krzyżem Kawalerskim (III klasy) zostali odznaczeni m.in.:

1. gen. dyw. Bolesław Kieniewicz,
2. gen. dyw. Władysław Korczyc,
3. gen. dyw. Marian Spychalski.

Krzyżem Złotym (IV klasy) został odznaczony 28 czerwca 1987 roku okręt ORP Błyskawica – jako jedyny polski okręt oraz 1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

Jednostki wojskowe udekorowane Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (V klasy):

6 Pomorska Dywizja Piechoty, 5 Kołobrzeski Pułk Piechoty, 7 Kołobrzeski Pułk Piechoty, 8 Bydgoski Pułk Piechoty, 9 Zaodrzański Pułk Piechoty, 12 Kołobrzeski Pułk Piechoty, 16 Kołobrzeski Pułk Piechoty, 24 Drezdeński Pułk Artylerii Pancernej, 27 Sudecki Pułk Artylerii Pancernej, 28 Saski Pułk Artylerii Pancernej, 2 Sudecki Pułk Czołgów, 4 Pomorski Samodzielny Pułk Czołgów Ciężkich, 6 Drezdeński Pułk Czołgów Ciężkich, 9 Dnowsko – Łużycki Pułk Czołgów Średnich, 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”, 2 Pułk Lotnictwa Bombowego „Kraków”, 3 Pułk Lotnictwa Szturmowego, 1 Batalion Saperów (1 DP), 2 Batalion Saperów (2 DP), 8 Kołobrzeski Samodzielny Batalion Saperów, 9 Kołobrzeski Samodzielny Batalion Saperów, 13 Kołobrzeski Batalion Saperów (6 DP), 1 Kołobrzeski Batalion Samochodowy, 2 Kołobrzeski Batalion Samochodowy.

Srebrnym Orderem Virtuti Militari (V klasy) za obronę Poczty Polskiej w Gdańsku udekorowane zostało Koło Gdańsk 1 Związku Zawodowego Pracowników Poczty i Telekomunikacji jako jedyna organizacja cywilna.

Order Wojenny Virtuti Militari po 1989 nie był nadawany.

16 października 1992 Sejm uchwalił ustawę, na mocy której orderowi nadano ponownie nazwę Order Wojenny Virtuti Militari. Została przywrócona Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, a nadawany ma być przez Prezydenta RP. Określono również podobne szczegółowe kryteria nadawania, jak w ustawie z 25 marca 1933. Dodano również, że order może być nadany tylko w czasie wojny lub nie później niż przez pięć lat od zakończenia wojny.

Postanowieniem z 2 sierpnia 1995 prezydent RP Lech Wałęsa uchylił uchwałę Krajowej Rady Narodowej z 24 kwietnia 1946 w części dotyczącej nadania generałowi broni Iwanowi Sierowowi Krzyża IV klasy Orderu Virtuti Militari.

Postanowieniem z 26 lipca 2006 prezydent RP Lech Kaczyński pozbawił orderu Wincentego Romanowskiego, nadanego na mocy rozkazu Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z 3 sierpnia 1945. Powodem tej decyzji były prześladowania działaczy niepodległościowych. Jako funkcjonariusz Informacji Wojskowej Romanowski m.in. znęcał się nad więźniem politycznym w 1946, za co został w 1998 skazany wyrokiem sądu na 1,5 roku więzienia.

Pierwszy Order na obczyźnie został nadany 9 listopada 1939 r. Był to Krzyż Srebrny Orderu Wojennego VM dla Warszawy w uznaniu bohaterskiego, wytrwałego męstwa, dowiedzionego przez ludność stołecznego miasta w obronie przeciw najazdowi niemieckiemu.
Ogółem za działania wojenne w latach 1940-1045 w Polskich Siłach Zbrojnych na zachodzie nadano 557 Orderów VM wszystkich klas. Krzyżem Wielkim nie odznaczono nikogo. Przyznawaniem Orderu VM w Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej zajmował się Oddział Komendy Głównej AK. Wnioski odznaczeniowe mieli oprawo składać komendanci obszarów i okręgów w ramach przyznanych limitów w określonym przedziale czasowym. Po rozwiązaniu Armii Krajowej prawo nadawania Krzyża VM V Klasy przysługiwało Delegatowi Sił Zbrojnych na Kraj.
W 1943 r. Związek Patriotów Polskich i dowództwo tworzonej w ZSRR 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki podjęły decyzję nadawania dwóch wyróżnień z okresu dwudziestolecia międzywojennego: Krzyża VM i Krzyża Walecznych. Po raz pierwszy dla Ludowego Wojska Polskiego nadano Ordery VM po bitwie pod Lenino w dniach 11-13 października 1943 r. Orderem VM wyróżniono także wiele jednostek i związków taktycznych Ludowego Wojska Polskiego.
Najwięcej Krzyży Virtuti Militari V Klasy nadano w czasie powstania warszawskiego. Wśród odznaczonych byli także żołnierze Armii ludowej.
Najwięcej emocji i kontrowersji, bez względu na to, gdzie były nadawane, wzbudziły dekoracje powojenne. Przez dłuższy czas istniała dwutorowość nadań Krzyży VM. Przyznawane one były przez kapitułę emigracyjną oraz w kraju.
Z chwilą powstania III RP, przy Kancelarii Prazydenta RP reaktywowała swoją działalność Kapituła Orderu VM, nie tylko weryfikujaca przyznawane Ordery VM, ale reprezentująca i kultywująca tradycje Orderu Virtuti Militari, które coraz częściej zaczęły przejmować jednostki wojskowe. Równocześnie jednak i coraz bardziej dawała o sobie znać konieczność zrzeszenia się Dam i Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari i zorganizowania systemu wzajemnej pomocy, integracji koleżeńskiej, ale również połączenia wysiłków zmierzających do pielęgnacji tradycji Virtuti Militari i pamięci o Odznaczonych tych Orderem. Mając ponadto na uwadze fakt wychowawczego oddziaływania na żołnierzy i młodą kadrę Wojska Polskiego, kształtowanie postaw patriotycznych, cnót wojskowych i obywatelskich, szczególnie aktywna grupa Kawalerów VM wystąpiła w maju 2001 r. z inicjatywą reaktywowania Klubu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Żołnierze, będący kawalerami Orderu Wojennego Virtuti Militari opracowali 16 sierpnia 2001 r. Statut. Niedługo potem zarejestrowano działalność pod nazwą Stowarzyszenie-Klub Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari. Prezesem w I Zarządzie Klubu VM został wybrany płk w st. spocz. Stefan Bałuk pseud. Starba ,cichociemny (obecnie w stopniu generała). Aktualnie funkcję prezesa Klubu VM pełni kpt. w st. spocz. Zdzisław Franciszek Piłatowicz Żagiel.
Swoje zadania Klub VM realizuje poprzez organizowanie spotkań koleżeńskich, środowiskowych i towarzyskich oraz poprzez popieranie różnych form działalności publicystycznej z zakresu utrwalania tradycji samego Orderu Virtuti Militari, jak też jego kawalerów. Uczestniczy w uroczystościach narodowo-patriotycznych. Występuje do władz o godne uhonorowanie kawalerów VM z okazji świat państwowych i rocznic. Udziela pomocy i wsparcia w uzyskiwaniu dla członków wyższych stopni wojskowych i odznaczeń.
Prowadzi też działania o charakterze socjalnym w sprawach dot. członków Klubu VM, a związane są one przede wszystkim z poradnictwem, opieką i pomocą w różnych sprawach socjalno-bytowych. Zarząd podjął się również pomocy w organizowaniu pogrzebów dam i kawalerów VM z należną im asystą Kompanii Honorowej Wojska Polskiego.
Order Virtuti Militari jest przyznawany przez Kapitułę Orderu Wojennego Virtuti Militari przy Kancelarii Prezydenta RP Na czele Kapituły stoi Kanclerz generał Stanisław Nałęcz-Komornicki. Kapitułę Orderu Wojennego Virtuti Militari tworzy, poza kanclerzem, pięciu członków Kapituły, powoływanych przez prezydenta RP spośród Kawalerów tego Orderu, na pięć lat. Kapituła wybiera ze swego grona Zastępcę Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły.

Order Wojenny VM był i jest nierozerwalnie związany z bohaterskimi dziejami Polski. Przez ponad 210 lat jest on najwyższym bojowym odznaczeniem żołnierza polskiego.

TomSon

Źródło:
Wikipedia

http://z.pilatowicz.webpark.pl/historia.htm

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *